Woda

|
|
pobierz zawartość: /

Rozdział 1: Niedobór wody

Część 1.1: Niedobór wody w Europie Południowej

Zmiany klimatu wpływają na wszystkie regiony świata. Lodowce w Arktyce i na Antarktydzie cofają się, a poziom mórz podnosi się. W niektórych regionach ekstremalne zjawiska pogodowe i opady stają się coraz częstsze, podczas gdy w innych ludzie mają do czynienia z bardziej intensywnymi falami upałów i okresami ekstremalnej suszy. W związku z tym działania na rzecz klimatu muszą być prowadzone już teraz, w przeciwnym razie skutki zmian klimatu będą się nasilać. 
Według Europejskiego Obserwatorium Suszy (EDO), około połowa zlewni w Europie wykazuje oznaki suszy. Niektóre kraje południowej Europy, takie jak Hiszpania, Bułgaria czy Grecja, wprowadzają ograniczenia zużycia wody pitnej na mieszkańca. Sytuacja ta wymaga wprowadzania nowych metod pozyskiwania wody potnej, np. poprzez odsalanie wody morskiej i budowę zakładów odsalania, takich jak „Valencia Desalination Plant” w Hiszpanii.


Jednocześnie prawie wszystkie rzeki w Europie mają wyjątkowo niskie przepływy.Według modeli prognostycznych sytuacja w najbliższej przyszłości nie zmieni się znacząco, a susza może się pogłębić. Susza wpływa nie tylko na pojedynczych ludzi, ale także na transport rzeczny, rolnictwo, produkcję energii, podstawową infrastrukturę, np. placówki medyczne.W miarę ocieplania się klimatu zmieniają się wzorce opadów, zwiększa się parowanie, topnieją lodowce i podnosi się poziom mórz. Wszystkie te czynniki wpływają na dostępność słodkiej wody.
Prognozuje się, że częstsze i bardziej dotkliwe susze oraz rosnące temperatury wody spowodują pogorszenie jej jakości. Warunki te sprzyjają rozwojowi toksycznych glonów i bakterii, co pogłębi problem niedoboru wody, który jest w dużej mierze spowodowany działalnością człowieka.
 Na jakość i ilość dostępnej słodkiej wody wpłynie również częstsze występowanie ulew (nagłe ekstremalne deszcze), ponieważ mogą one powodować wybijanie ścieków i przedostawanie się ich do wód powierzchniowych.

 

 

Część 1.2: Niedobór wód gruntowych w Europie Środkowej

W 2017 r. Czeski Instytut Hydrometeorologiczny, Departament Zmian Klimatu, poinformował, że Europa Środkowa jest stosunkowo dobrze zaopatrzona w wodę, a roczne opady deszczu utrzymują się na tym samym poziomie. Problemem jest rozkład opadów w ciągu roku, a zwłaszcza wyższe parowanie związane z wyższymi temperaturami, co wpływa na niski poziom wód gruntowych i wyjątkowo niskie natężenie przepływu w prawie wszystkich europejskich rzekach. Badanie Eurobarometru pokazuje, że prawie trzy czwarte Europejczyków uważa, że Unia Europejska powinna zaproponować dalsze środki w celu rozwiązania problemów związanych z wodą w Europie. 62% obywateli uważa również, że nie są wystarczająco dobrze poinformowani w tej kwestii. Europejskie rzeki zwykle mają swoje źródła w regionach górskich, a 40% słodkiej wody w Europie pochodzi z Alp. Jednak zmieniająca się dynamika śniegu i lodowców oraz reżimy opadów mogą prowadzić do tymczasowych niedoborów wody w całej Europie. Zmiany w przepływach rzek spowodowane suszą mogą również wpływać na transport śródlądowy i wytwarzanie energii wodnej.

Część 1.3: Oszczędzanie wody w gospodarstwach domowych, recykling

Obecna sytuacja wskazuje na potrzebę oszczędzania wody i na to, że każda osoba powinna być odpowiedzialna za oszczędzanie i zużycie wody w domu. Jednak badanie Eurobarometru pokazuje, że 62% ludzi uważa, że nie są wystarczająco dobrze poinformowani o środowiskowych konsekwencjach zużycia wody.

Przykłady oszczędzania wody w gospodarstwie domowym:

1. Zmiana nawyków ma bardzo duży wpływ na oszczędzanie wody.
- Zakręcanie kranu podczas mycia zębów może zaoszczędzić do 9 litrów wody na minutę.
- skrócenie czasu trwania prysznica o 2 minuty dziennie może zaoszczędzić do 19 litrów wody dziennie i 7000 litrów wody rocznie.
- wykorzystanie wody z mycia owoców do podlewania roślin.
2. Używanie oszczędzającego wodę perlatora na kranach.
3. Prawidłowe korzystanie ze zmywarki i pralki - wykorzystanie ich pełnej pojemność.
4. Stosowanie toalet z podwójnym spłukiwaniem.
5. Nie spłukiwanie naczyń pod bieżącą wodą.
6. Gotowanie odpowiedniej ilości wody w czajniku.
7. Używanie „szarej wody” - jest to woda głównie z pryszniców, wanien i zlewów, która nie nadaje się do powtórnego bezpośredniego użycia, ale może być wykorzystywana np. do spłukiwania toalety.
 

Część 1.4: Zalecenia i przeciwwskazania
Zalecenia   Przeciwwskazania
1. Stosując oczyszczalnie korzeniowe, możesz stworzyć tani sposób oczyszczania ścieków na wiele lat.
 
  1. Posiadając dostęp do linii wody (rzeki, jeziora, strumienia, stawu, itp.) zachowaj jego naturalny stan i nie usuwaj roślinności.
2. Posiadając przydomową oczyszczalnię ścieków, sprawdzaj co roku stan wypełnienia i regularnie opróżniaj.
 
  2. Nie używaj wody do czyszczenia chodników i podjazdów - zamiast tego po prostu zamiataj je
3. Zielony dach i ściany poprawiają lokalny mikroklimat.
 
  3. Po zagotowaniu nie wylewaj wody z czajnika lub garnka - przelej ją do pojemnika i użyj ponownie do podlewania roślin.

 

Rozdział 2: Rewitalizacja obszarów wodnych

Część 2.1: Rewitalizacja wód w krajobrazie, rodzime rzeki, meandry

W ramach rewitalizacji obszarów wodnych, stawy, meandry, rzeki i strumienie są przywracane do stanu przypominającego pierwotny. Zrewitalizowany krajobraz zatrzymuje wodę i zwiększa bioróżnorodność. Projekty rewitalizacyjne opierają się na wiedzy na temat morfologii rzek i odpowiedniego wzorca rzeki (typ hydromorfologiczny) i mają na celu zaprojektowanie kształtów i wymiarów cieków wodnych odpowiadających temu typowi, czego przykładem jest np. „Rewitalizacja cieku wodnego Bukovka w Żivinicach” w Czechach.

Część 2.2: Rewitalizacja wód na obszarach zaludnionych, sztuczne wały, oczyszczalnie ścieków

Tamy, melioracje, kanały, są typowe dla obszarów wodnych w krajach postkomunistycznych. Są to dzieła stworzone przez człowieka, z których najstarsze pochodzą z XIV wieku i doprowadzały wodę do stawów, nawadniały łąki, a także umożliwiały spławianie drewna lub pracę młynów wodnych.

Część 2.3: Korzeniowe oczyszczalnie ścieków, przydomowe oczyszczalnie ścieków

Oczyszczalnie ścieków są wykorzystywane do oczyszczania wody komunalnej, rolniczej i przemysłowej. Proces oczyszczania wykorzystuje osad czynny, czyli oczyszczanie biologiczne.
Każdy mieszkaniec, który nie ma możliwości podłączenia się do kanalizacji, może korzystać z przydomowych oczyszczalni ścieków. Skuteczność oczyszczania wynosi nawet do 97%. Oczyszczona woda może być odprowadzana do cieków wodnych, wykorzystywana do podlewania ogrodów lub jako woda użytkowa.
Schemat oczyszczalni korzeniowych: przepływ poziomy przez zbiorniki wodne, przepływ poziomy pod powierzchnią, przepływ pionowy przez oczyszczalnię.

W oczyszczalniach korzeniowych najczęściej wykorzystuje się rośliny obszarów podmokłych, które szybko rosną i wytwarzają duże ilości biomasy. Innym kryterium jest ich zdolność do maksymalnego wykorzystania dostępnych składników odżywczych. Odpowiedni dobór roślin jest kluczowy dla zapewnienia wystarczającej ilości tlenu do tlenowego usuwania materii organicznej z korzeni.Najczęściej sadzonymi gatunkami są: Typha latifolia, Typha angustifolia, Phalaris arundinacea, Schoenoplectus lacustris, Juncus effusus.
Zaletą oczyszczalni korzeniowej jest minimalna obsługa i niskie koszty utrzymania.W przeciwieństwie do oczyszczalni mechaniczno-biologicznych, które wymagają częstego nadzoru, oczyszczalnia korzeniowa wymaga znacznie mniej opieki. Oczyszczalnie korzeniowe mają od pięciu do dziesięciu razy niższe koszty operacyjne w porównaniu z oczyszczalniami mechaniczno-biologicznymi. Charakteryzują się długą żywotnością - przy dobrej konserwacji, czas użytkowania to 30-40 lat

   
     

Mokre dachy i fasady
Dach typu wetland to unikalny system łączący zielony dach z oczyszczalnią korzeniową. W ten sposób dach może być wykorzystywany do oczyszczania ścieków wytwarzanych w domu.
Inną alternatywą oczyszczania wody w domu, jest “mokra fasada”. Można ją zaprojektować oddzielnie lub razem z dachem.

Zaletą połączenia zielonego dachu i fasady z oczyszczaczem jest stworzenie zielonego dachu o niskiej wadze, który nie stawia zbyt wysokich wymagań statyce i nośności dachu.
Kolejną zaletą jest rozwiązanie częstego problemu zielonych dachów, jakim jest brak lub wręcz przeciwnie, duża ilość wilgoci. Problem ten jest najczęściej rozwiązywany w przypadku dachów zielonych poprzez zwiększenie warstwy substratu, co jednak stawia wyższe wymagania konstrukcji dachu.
Korzystny jest również system recyklingu ścieków za pomocą dachowej oczyszczalni korzeniowej. Zielona powierzchnia dachu lub fasady poprawia lokalny klimat, co mieszkańcy docenią szczególnie w gorących miesiącach letnich.

 

 
       

Przydomowa oczyszczalnia ścieków

 

Przydomowe oczyszczalnie ścieków
Nadają się do oczyszczania ścieków z łazienek, toalet, pralek automatycznych, kuchni itp. Zastępują przestarzałe szamba, zarówno pod względem wydajności, jak i kosztów, i są zgodne z wymogami nowoczesnego stylu życia. Przydomowa oczyszczalnia ścieków jest bardzo wydajna i łatwa w obsłudze. Charakterystyka techniczna oczyszczalni ścieków lepiej radzi sobie z nierównomiernymi i przerywanymi dopływami. 

Przydomowe oczyszczalnie ścieków mogą być umieszczane pod ziemią lub częściowo wbudowane, mogą być również instalowane nad poziomem gruntu.

Zalety przydomowej oczyszczalni ścieków:
- łatwa obsługa,
- minimalne koszty eksploatacji w zależności od wybranego trybu (praca w weekendy, święta itp.),
- wysoka jakość wykonania, długa żywotność.
Korzystając z oczyszczalni korzeniowych i przydomowych oczyszczalni ścieków, nie tylko wspieramy bioróżnorodność, ale także oszczędzamy pieniądze na zużyciu wody i zapewnaimy bardziej wydajne i ekonomiczne wykorzystanie ścieków.

 

Część 2.4: Zalecenia i przeciwwskazania
Zalecenia   Przeciwwskazania
1. Stosując oczyszczalnie korzeniowe, możesz stworzyć tani sposób oczyszczania ścieków na wiele lat.
 
  1. Posiadając dostęp do linii wody (rzeki, jeziora, strumienia, stawu, itp.) zachowaj jego naturalny stan i nie usuwaj roślinności
2. Posiadając przydomową oczyszczalnię ścieków, sprawdzaj co roku stan wypełnienia i regularnie opróżniaj.
 
  2. Nie używaj wody do czyszczenia chodników i podjazdów - zamiast tego po prostu zamiataj je
3. Zielony dach i ściany poprawiają lokalny mikroklimat.
 
  3. Po zagotowaniu nie wylewaj wody z czajnika lub garnka - przelej ją do pojemnika i użyj ponownie do podlewania roślin.

 

Rozdział 3: Miejskie wyspy zieleni

Część 3.1: Fontanny i sztuczne jeziora - miasto

W zabudowanym środowisku miejskim temperatura jest wyższa. Mikroklimat poprawia duża ilość zieleni i elementów wodnych, takich jak fontanny, stawy, strumienie, a także zraszacze wodne. Zwiększają one wilgotność, oczyszczają powietrze i zmniejszają ekstremalne temperatury. Stanowią one również estetyczny element przestrzeni publicznej. Elementy wodne są coraz bardziej popularne w miastach, często zwiększając bioróżnorodność i ożywiając przestrzenie miejskie.

Część 3.2: Stawy i stawy przeciwpożarowe - wsie

W krajobrazie wiejskim staw jest postrzegany jako naturalny element krajobrazu. Stawy bywają pojedyncze, tworzą grupy niezależnych stawów bądź stawów połączonych ze sobą ciekami wodnymi w tak zwany system stawów.

Funkcje stawów:
1. Ochrona przeciwpowodziowa i retencja wody - charakter stawów, ich liczba i powierzchnia pozwala na przechwycenie dużej ilości wody w sytuacjach powodziowych.
2. Zapas wody w krajobrazie ma wpływ na mikroklimat - zatrzymują i gromadzą spływające wody powierzchniowe, tworząc w ten sposób zapas wody w krajobrazie, służący wszystkim żywym organizmom. Dzięki tej zdolności wokół stawów tworzą się siedliska z bogatą florą i fauną.
3. Oczyszczanie wód powierzchniowych - woda zgromadzona w stawie i jego otoczeniu stanowi stabilne środowisko, w którym zachodzi specyficzny łańcuch procesów biochemicznych. Jednocześnie zachodzą tu procesy magazynowania i rozkładu, przemiany składników odżywczych i substancji, tworzą się łańcuchy pokarmowe i wzajemne relacje żyjących tu organizmów.

Szczególnym przypadkiem są tak zwane stawy biologiczne lub stabilizacyjne, które są budowane wyłącznie w celu oczyszczania wód powierzchniowych.


W miastach i na wsiach zbiorniki przeciwpożarowe były budowane w miejscach dużego zagęszczenia  domów, a woda była używana do gaszenia pożarów w samej miejscowości, jak również poza nią, np. podczas gaszenia pożarów lasów.

Część 3.3: Jezioro w przydomowym ogrodzie, deszczówka, akwaponika i hydroponika

Oczka wodne
Przydomowe małe zbiorniki wodne stają się coraz bardziej popularne. Zwiększają one bioróżnorodność środowiska, poprawiają mikroklimat i estetykę otoczenia. Głównym powodem, dla którego ludzie decydują się na mały staw ogrodowy, są jego walory estetyczne. Nie bez znaczenia jest też rola rezerwuaru wody dla ptaków, płazów i małych ssaków.

 

Niecki retencyjne
Niecka retencyjna to naturalne lub stworzone przez człowieka zagłębienie w terenie, do którego podczas opadów deszczu spływa nadmiar wody z dachów, chodników i terenów utwardzonych. Jest ona obsadzona roślinami, dobrze znoszące obfite podlewanie i mają zdolność do stopniowego wchłaniania wody. Gleba w niecce powinna być łatwo przepuszczalna, aby nadmiar stojącej wody został jak najszybciej wchłonięty. Woda deszczowa zostanie oczyszczona przez korzenie roślin i glebę, dzięki czemu dotrze do wód gruntowych już bez zanieczyszczeń.

Akwaponika, hydroponika
Akwaponika to specyficzna hodowla ryb w zamkniętych pojemnikach, z których woda jest wykorzystana do uprawy roślin.
 

Hydroponika to uprawa roślin w roztworze wodnym. Zaletą hydroponiki jest 95% oszczędność wody, w porównaniu z konwencjonalnym rolnictwem.

Produkcja roślin w hydroponice i przyrost masy ryb w akwaponice jest kilkakrotnie wyższy niż w naturalnych warunkach. 
Istnieją systemy polegające na połączeniu akwakultury, czyli hodowli ryb, z uprawą hydroponiczną, czyli uprawą roślin w roztworze odżywczym. 
Taka symbioza jest korzystna dla współistnienia wszystkich tych organizmów. Dzięki akwaponice możemy hodować zarówno ryby spożywcze, jak i ozdobne. To samo dotyczy uprawy roślin, możemy uprawiać rośliny konsumpcyjne, takie jak sałata, pomidory, ogórki, zioła lub kwiaty ozdobne.

W praktyce obecnie stosowaną najczęstszą kombinacją jest  hodowla tilapii nilowej w połączeniu z uprawą sałat lub ziół.

 

Część 3.4: Zalecenia i przeciwwskazania
Zalecenia   Przeciwwskazania
1. Zakładanie stawów ogrodowych i deszczowni zwiększa bioróżnorodność środowiska, poprawia mikroklimat i zapobiega odpływowi wody.   1. Eliminacja małych obszarów wodnych (mokradeł i siedlisk podmokłych) w wyniku rekultywacji gruntów.
2. Z pomocą akwaponiki i hydroponiki możemy mieć produktywny ogród nawet w mieszkaniach miejskich i na balkonach.   2. Duża ilość wody w krajobrazie (ogrodzie) może nadmiernie nasycić pojemność sorpcyjną gleby i spowodować jej trwałe zawilgocenie.
3. Zbiorniki, jeziora, stawy zwiększają wilgotność powietrza, oczyszczają powietrze i zmniejszają ekstremalne temperatury w obszarach miejskich.   3. Nie używaj pojemników, które były wcześniej używane do przechowywania chemikaliów do zbierania wody deszczowej.

 

Rozdział 4: Nawadnianie

Część 1: Nawadnianie i pielęgnacja roślin na obszarach zaludnionych i wokół domów

Automatyczny system nawadniania jest najczęściej używany do nawadniania trawników, krzewów i drzew, w przestrzeniach publicznych. Zautomatyzowane nawadnianie jest obecnie powszechnym elementem parków miejskich. Coraz częściej jest stosowane również w ogródkach przydomowych. Naziemna linia kroplująca jest umieszczona na powierzchni, zwykle pod ściółką z kory. Automatyczny system nawadniania jest często stosowany przy renaturalizacji,  jako część większej całości systemu utrzymania zieleni.
Popularną metodą jest nawadnianie kropelkowe, które doprowadza wodę bezpośrednio do poszczególnych roślin i dostarcza wymaganą ilość wody do  drzewa lub krzewu poprzez powolne kapanie.

Część 4.2: Nawadnianie wertykalnych upraw i zielonych dachów

Najpopularniejszą metodą automatycznego nawadniania trawników w ogrodach przy domach jednorodzinnych jest nawadnianie za pomocą zraszaczy. W ogrodach stosuje się głównie zraszacze natryskowe i rotacyjne.
Inną opcją są worki irygacyjne do utrzymywania zieleni miejskiej, nasadzeń wokół dróg lub w sadach. Dzięki pojemności 55 i 75 litrów mogą one podlać nawet bardzo wymagające drzewo i zapewnić mu dokładnie taką wilgotność, jaką preferuje - powoli i równomiernie. Ponieważ worki do podlewania drzew uwalniają dawki wody od 6 do 10 godzin, podlewanie jest regularne i kontrolowane. Są one szczególnie odpowiednie dla drzew w suchych miejscach, na przykład w cieniu większego drzewa, oraz dla wszystkich nowo posadzonych drzew, a także drzew rosnących na zboczu.

 

Zielone ściany stają się w ostatnich latach coraz bardziej popularnym dodatkiem do przestrzeni publicznych, komercyjnych i prywatnych. Ściana wykonana z prawdziwych, żywych roślin, oprócz pozytywnych efektów, ma również niezaprzeczalne walory estetyczne. Sprawia, że przebywanie w jej pobliżu jest przyjemne, a przy tym oczyszcza powietrze i poprawia mikroklimat w pomieszczeniu.

   

 

Część 4.3: Ogrody wertykalne
 

Dobrym sposobem na wprowadzenie do domu ziół, roślin jednorocznych lub owoców są uprawy wertykalne. Mogą one być realizowane jako pojedyncze donice lub zawieszane jedna nd drugą na ścianie, tworząc pionowy ogród. W tym przypadku nie potrzebujemy stałego źródła wody ani gniazdka elektrycznego, wystarczy zwykła konewka.

Doniczki samonawadniające nadają się do domu, na taras, balkon lub do ogrodu. W doniczkach samonawadniających można uprawiać rośliny każdego rodzaju na kilka różnych sposobów. Na dnie doniczki umieszcza się warstwę keramzytu, a następnie podłoże, w którym sadzi się roślinę. Po podlaniu woda gromadzi się w keramzycie, a jej nadmiar spływa na dno osłonki, dzięki czemu korzenie nie znajdują się stale w wodzie, a w razie potrzeby pobierają ją z zapasów na dnie doniczki.Najbardziej popularne są metody:
a) uprawa w dobrej jakości ziemi
b) uprawa w podłożu mineralnym
c) uprawa w podłożu kokosowym

 

Zielone dachy zazwyczaj wymagają minimalnej ilości wody i składników odżywczych ze względu na przemyślany skład roślinności. Stosowane są rośliny o niskim zapotrzebowaniu na glebę i wodę (np. sukulenty), które wymagają minimalnej pielęgnacji, jest to ekstensywny zielony dach.

Intensywny zielony dach ma bogatszy skład roślinny, który wymaga wyższej warstwy substratu niż ekstensywne zielone dachy. Wysokość tej warstwy może wynosić od 30 do 100 centymetrów, aby stworzyć wystarczająco dużo miejsca dla większych korzeni. Większa wysokość substratu oznacza wyższą zdolność retencyjną (system może bardzo skutecznie zatrzymywać wodę), a tym samym tworzy wystarczający zbiornik dla roślin. Zwłaszcza w stanie nasyconym wodą trzeba się wtedy liczyć ze znacznie większym ciężarem, który obciąża konstrukcję dachu znacznie bardziej niż w przypadku zielonych dachów ekstensywnych.

 

Część 4.4: Zalecenia i przeciwwskazania
Zalecenia  

Przeciwwskazania

1. Każdy z nas może oszczędzać wodę i łatwo uprawiać rośliny w domu, np. korzystając z samonawadniających się doniczek.   1. Nie podlewaj trawników w środku słonecznego dnia - zmniejszysz straty wody przez parowanie.
2. W przypadku domów jednorodzinnych każdy może wykorzystać pionową ścianę jako estetyczny dodatek do swojego ogrodu.   2. Nie pozwól, aby woda deszczowa niepotrzebnie spływała z Twojej posesji.
3. Worki irygacyjne dostarczają drzewom wystarczającą ilość wody powoli i równomiernie.   3. Nie używaj wody pitnej do nawadniania, tylko wodę użytkową i deszczówkę.

 

Rozdział 5: Retencja wody w krajobrazie

Część 5.1: Tworzenie terenów podmokłych, poldery
 

Tereny podmokłe są uważane za środowisko przejściowe, co wynika z faktu, że w niektórych porach roku jest to system wodny, a w innych całkowicie lądowy, z tego powodu jest klasyfikowany jako ekosystem mieszany. Uważa się, że jest to ekosystem o wysokiej różnorodności biologicznej gatunków roślin i zwierząt, co czyni go jednym z obszarów o największym znaczeniu dla środowiska.

Tereny podmokłe są uważane za najważniejsze ekosystemy w całym systemie środowiskowym, przy czym należy zauważyć, że natura pozwala na idealną równowagę między jej różnymi elementami, które umożliwiają rozwój organizmów, które ją tworzą, a tym samym gwarantują rozwój życia. Ekosystem ten jest uważany za jeden z największych rezerwatów różnorodności biologicznej fauny, takiej jak ptaki, ryby i wiele innych. 
Poldery, czyli trawiaste zagłębienia z wałami, są wykorzystywane gdy nadchodzi gwałtowna fala powodziowa. Woda jest tu gromadzona, a następnie stopniowo odprowadzana. Można ją wykorzystać również do podlewania upraw.
W polderze podczas suchej aury woda albo w ogóle się nie gromadzi (suchy zbiornik lub suchy polder), albo objętość zbiornika jest wypełniona tylko częściowo (półsuchy zbiornik lub półsuchy polder). Spiętrzenie wody występuje podczas wysokiego stanu wody w rzece, co niweluje falę powodziową. Poldery to obiekty wodne, które zapobiegają powodziom. 
Suchy polder, a także suchy zbiornik ochronny lub suchy zbiornik retencyjny to budowla wodna służąca do ochrony przeciwpowodziowej. Nazwa suchy polder jest odpowiednia, ponieważ przez większość czasu nie ma tam wody.
Wraz z terenami podmokłymi umożliwiają one zatrzymywanie wody w krajobrazie, jednocześnie zwiększając różnorodność biologiczną.

 

 

Część 5.2: Retencja wody na obszarach miejskich

Na przestrzeni dziejów zawsze starano się odprowadzać wodę z dala od miast. Obecnie promowane są nowoczesne konstrukcje zatrzymujące wodę deszczową. Powodzie spowodowane ekstremalnymi opadami deszczu stały się częstym zjawiskiem w wielu krajach i miastach, np. w Lizbonie, głównie w pobliżu rzek, ze względu na rosnące zajęcie gruntów i zmiany klimatyczne. Problem ten jest rozwiązywany na przykład przez „Lizboński Generalny Plan Odwadniania (LDMP)”.

Zielone dachy
Podczas intensywnych deszczów, szczególnie w gęsto zabudowanych częściach zurbanizowanego krajobrazu, sieć kanalizacyjna jest przeciążona z powodu szybkiego spływu wody z dachów i utwardzonych powierzchni. Problem ten rozwiązuje dach porośnięty roślinnością, który dzięki swoim właściwościom retencyjnym zmniejsza obciążenie sieci kanalizacyjnej. Część wody naturalnie odparowuje z powrotem do atmosfery, dzięki czemu zielony dach pomaga utrzymać naturalny obieg wody tam, gdzie został on zakłócony przez działalność człowieka.
Zielone dachy zawierają system drenażowy, który przechwytuje i odprowadza nadmiar wody. Prawidłowe działanie tego systemu jest podstawowym warunkiem niezawodności i długiej żywotności dachu.

 

Część 5.3: Gromadzenie i retencja wody w otoczeniu domów jednorodzinnych

Odwodnienia dróg i chodników (muldy)
Odpowiednio wyprofilowane przydrożne rowy, kanały, zwane też muldami, są prostym, ale niezwykle ważnym elementem inżynieryjnym wykorzystywanym do usuwania wody deszczowej z dróg i chodników oraz zapobiegania jej dalszemu niekontrolowanemu spływowi. Rozróżniamy muldy poziome i pochyłe.
Kanały  tworzące małe zbiorniki wodne, mogą być połączone przelewami tworząc „schody”, które pozwalają wodzie deszczowej przepływać między zbiornikami i wsiąkać w glebę (nachylenie wsiąkające) lub które umożliwiają nieszkodliwe i powolne odprowadzanie przechwyconej wody z działki (nachylenie drenażowe). Oprócz zatrzymywania wody w krajobrazie, kanały zapobiegją podtopieniom dróg i przyczyniają się do mniejszego obciążenia sieci kanalizacyjnej. Jeśli wgłębienie jest porośnięte trawą lub inną roślinnością, może także poprawiać lokalną bioróżnorodność.

   

Zielone dywany
Nawet zwykły trawnik ma wiele zalet. Oprócz elementu estetycznego, poprawia mikroklimat, zmniejsza zapylenie, zapewnia przepuszczalną warstwę do wchłaniania wody deszczowej i pochłania hałas z ruchu ulicznego w porównaniu z nawierzchniami asfaltowymi lub betonowymi. Jednocześnie tworzy schronienie dla owadów i bezkręgowców.

Kwietne łąki
Miasta i gminy borykają się obecnie z problemami związanymi ze zmianami klimatycznymi, brakiem wody w glebie lub jej nadmiarem w przypadku ulewnych deszczy. Jednym ze środków, które zapewniają spowolnienie spływu wody i jej wchłanianie w glebę, jest wysiew łąk kwietnych. Kwieciste łąki zastępują nisko przycięte trawniki, zwiększając tym samym bioróżnorodność, obniżając temperaturę i zatrzymując więcej wody w krajobrazie.

Nawierzchnie przepuszczalne
Rosnący udział obszarów zabudowanych prowadzi do zakłócenia naturalnego cyklu hydrologicznego. Woda deszczowa trafia do kanalizacji i dalej poza teren na który spadła, co prowadzi do zmiany lokalnego mikroklimatu. Stosowanie przepuszczalnych powierzchni jest jednym z szeregu środków tak zwanej niebiesko-zielonej architektury, która pomaga zmniejszyć spływ powierzchniowy na nieprzepuszczalnych powierzchniach. Do dwóch trzecich powierzchni nieprzepuszczalnych w mieście stanowią chodniki i obszary związane z drogami komunikacyjnymi.

Zbieranie wody deszczowej to ekonomiczna metoda, która pozwala oszczędzać zasoby wody pitnej i zapewnia roślinom wysokiej jakości nawadnianie bez użycia chloru. Obecnie dostępny jest szeroki wybór podziemnych i naziemnych zbiorników na wodę.
Zbieranie wody deszczowej jest wydajną i zrównoważoną praktyką, która przynosi wiele korzyści. Przede wszystkim pomaga chronić i zachować zasoby słodkiej wody, co może pomóc obniżyć koszty wody, a także zmniejszyć obciążenie lokalnych zasobów wodnych. Woda deszczowa dostarcza niezbędnych składników odżywczych i nie zawiera chloru ani fluoru często występujących w uzdatnionej wodzie, co może prowadzić do poprawy zdrowia roślin. Jeśli używasz deszczówki do podlewania ogrodu, może ona poprawić zdrowie gleby, zapobiegając gromadzeniu się substancji, które mogłyby uszkodzić korzenie roślin i strukturę gleby. Poprawi to również wzrost i zdrowie roślin, ponieważ woda deszczowa jest miękka i lekko kwaśna, co czyni ją idealnym wyborem dla większości roślin.

Ściółki
Aby zatrzymać wodę w ogrodzie i ograniczyć parowanie, możesz zastosować ściółkowanie. Ściółka utrzymuje wilgotność i temperaturę gleby, a także zapobiega rozwojowi chwastów. Ściółki dzielą się na organiczne i nieorganiczne. Każda grupa ma zupełnie inne właściwości, które określają, gdzie i jak można je stosować. Przykłady ściółek organicznych obejmują korę, wióry drzewne, drobno skoszoną trawę, słomę itp. Ściółki nieorganiczne to ściółki kamienne: na przykład grys, żwir lub kamyki.

 

 

A) Ściółki nieorganiczne
Kamienie i kamyki doskonale odprowadzają wodę i są trudniej spłukiwane po zboczu w przypadku deszczu, jak ma to miejsce w przypadku ściółek organicznych.
Są zatem idealne do ściółkowania zboczy, skalniaków, terenu wokół stawów lub do tworzenia ścieżek. Podczas ściółkowania materiałami nieorganicznymi konieczny jest odpowiedni dobór składu roślin, aby wybrane rośliny dobrze znosiły wahania temperatury i nie ginęły z powodu przegrzania, szczególnie latem. Ogromną zaletą ściółki nieorganicznej jest jej długotrwała wytrzymałość.
Jeśli w ogrodzie znajdują się chodniki lub podjazdy, warto rozważyć zastosowanie przepuszczalnych kostek brukowych. Zmniejszą one odpływ wody i umożliwią jej wsiąkanie w grunt..

B) Ściółki organiczne
Ściółki organiczne mogą pełnić kilka funkcji. W szczególności kora pełni doskonałą funkcję ozdobną. Ponadto ściółki organiczne zapobiegają wzrostowi chwastów, zatrzymują wilgoć w glebie i działają jako izolacja termiczna. Ponieważ jest to materiał organiczny, który stopniowo rozkłada się, ściółki organiczne również użyźniają glebę.

Ściółkowanie jest szeroko stosowane przeciwko niepożądanemu wysychaniu w naturalnym ogrodzie, ponieważ: ocienia i napowietrza glebę, zapobiega parowaniu wody, rozkładając się użyźnia glebę, spowalnia wzrost chwastów.

Retencja wody w roślinności miejskiej i naturalnej

Rośliny są bardzo ważnym elementem, wpływającym na obieg wody między glebą, a atmosferą. Roślinność pobiera wodę z gleby i w ten sposób ją wysusza, ale jednocześnie nawilża swoje otoczenie parą wodną. Ilość wody wyparowywanej przez rośliny do atmosfery zależy od wielu czynników.

Na parowanie wpływają głównie:
- ilość wody w glebie (im bardziej wilgotne miejsce, tym większe może być parowanie),
- temperatura powietrza (im wyższa temperatura, tym większe parowanie),
- intensywność przepływu powietrza (przy silnym wietrze parowanie jest większe), 
- różnorodność roślin, ich wiek i inne czynniki.

Powietrze w miastach jest zawsze bardziej suche niż powietrze na terenach wiejskich, ze względu na zwartą zabudowę i utwardzone powierzchnie. Zmienia się parowanie wody z gleby, opady deszczu są kierowane do kanalizacji.
Rośliny wpływają na obieg wody w przyrodzie, spowalniając go. Umożliwiają lepsze wchłanianie wody do gleby i parowanie gleby. W naturalnych drzewostanach, które z powodzeniem przetrwają porę suchą, zawsze występują gatunki roślin z przyziemnymi rozetami liści, takie jak Plantago, Trifolium, Leucanthemum, Hypochaeris, Taraxacum lub Bellis. Gatunki te zacieniają przestrzeń wokół rośliny, a tym samym zmniejszają parowanie wody.
W naturalnym ogrodzie, przy minimalnych wymaganiach pielęgnacyjnych, obszary z tymi roślinami pozostaną zielone dłużej niż intensywne trawniki. W porze suchej obszar pozostaje zielony nawet po koszeniu dzięki przyziemnym liściom roślin. Jeśli skoszony trawnik zawiera tylko gatunki traw, bardzo szybko wysycha bez podlewania.

 

Nawierzchnia przepuszczalna
Została zaprojektowana tak, aby woda deszczowa mogła infiltrować do gleby i warstwy wodonośnej lub zostać czasowo zatrzymana pod ziemią, a następnie uwolniona w kontrolowanym tempie do wód powierzchniowych. Właściwości nawierzchni przepuszczalnych z ażurowej płyty betonowej sprawiają, że szczególnie nadaje się do zabudowy miejskiej, parkingów i wszędzie tam, gdzie wymagane są powierzchnie odporne na duży nacisk, np, kół samochodów. Dobrze nadaje się również do obszarów wokół domów.

Trawniki żwirowe
Jest to trawnik oparty na warstwie mieszanki żwiru i gleby, gdzie roślinność składa się z wyselekcjonowanych traw i ziół. Taki trawnik może pełnić funkcję podjazdu lub parkingu w mieście lub na wsi, gdzie nie ma dużego natężania ruchu. Trawnik żwirowy staje się popularny ze względu na swoje zalety ekologiczne, ekonomiczne i, co nie mniej ważne, estetyczne. Poprawia mikroklimat, zwiększa pojemność wodną i przepuszczalność terenu. Bogata różnorodność gatunkowa mieszanki traw tworzy siedlisko dla zwierząt. Jest to stosunkowo prosta konstrukcja, co przekłada się na niskie koszty wykonania. Trawniki żwirowe mogą się przyczynić się do ekspansji „terenów zielonych” w ścisłych centrach miast.
 

  Trawnik żwirowy ma doskonałe cechy i zalety (jeśli jest dobrze wykonany):
- woda nie stoi na nim tak, jak na powierzchni utwardzonej,
- powoduje mniej hałasu podczas jazdy, niż po utwardzonej powierzchni,
- pozwala uzyskać więcej zielonej przestrzeni,
- jest tańszy i bardziej dostępny niż beton czy asfalt,
- jest łatwy w budowie,
- nie trzeba budować dodatkowego drenażu ani kanalizacji.
     
  Gabiony
Ażurowe mury wykonane z kamienia, na podłożu wykonanym ze żwiru, wspomagają retencję wody w środowisku miejskim. Tworzą się tam małe zbiorniki wód gruntowych tworzące rezerwuary wilgoci z których drzewa i krzewy pobierają wodę, która w przeciwnym razie zostałaby odprowadzona do kanalizacji miejskiej poprzez spływ powierzchniowy. Odpowiednim przykładem zastosowania gabionów jest „Ochronna ściana gabionowa na ulicy Teplého, w czeskim mieście Pardubice”.
 

 

Część 5.4: Zalecenia i przeciwwskazania
Zalecenia   Przeciwwskazania
1. Każda osoba, która posiada kawałek ziemi, może wybrać metodę zatrzymywania i gromadzenia wody zgodnie ze swoimi możliwościami finansowymi.   1. Nie układaj ściółki zbyt głęboko. Głęboka warstwa uniemożliwia dostęp niezbędnego tlenu do gleby i powoduje zamieranie korzeni.
2. Ściółkowanie ma skuteczny wpływ na retencję wody, a także stanowi estetyczny element ogrodu.   2. Nie używaj nieprzepuszczalnych materiałów, takich jak beton, do utwardzania powierzchni.
3. Nawierzchnia przepuszczalna jest dobrym rozwiązaniem dla zabudowy miejskiej, ponieważ pozwala wodzie deszczowej wsiąkać w glebę.   3. Nie koś trawników w gorące letnie dni, gdyż grozi to szybkim wyschnięciem gleby i uschnięciem roślin.
4. Zastosowanie gabionów wspomaga retencję wody w środowisku miejskim    

 

Podsumowanie

Podsumowanie

Niedobór wody
Według Światowego Forum Ekonomicznego niedobór wody jest jednym z pięciu globalnych zagrożeń i dotyka już jedną czwartą światowej populacji. Woda występuje w rzekach i jeziorach, lodzie, parze wodnej, a także w faunie i florze oraz oczywiście w nas samych. Tylko 2,5% całkowitej ilości wody to woda słodka, ale nie oznacza to, że cała dostępna woda słodka może być wykorzystana jako woda pitna.

Naturalny domowy ogród
Stworzenie własnego, naturalnego ogrodu z oczkami wodnymi i deszczowniami pomoże poprawić bioróżnorodność środowiska, mikroklimat i zapobiegnie odpływowi wody.
Oczyszczanie wody
Korzystając z oczyszczalni korzeniowych i biologicznych oczyszczalni ścieków, nie tylko zwiększysz bioróżnorodność, ale także zaoszczędzisz pieniądze na zużyciu wody i zapewnisz bardziej wydajne i ekonomiczne wykorzystanie ścieków.
Oszczędzanie wody
Każdy z nas może oszczędzać wodę, korzystając z samonawadniających się doniczek w mieszkaniach w mieście. Każdy właściciel działki może wybrać metodę zatrzymywania i gromadzenia wody zgodnie ze swoimi możliwościami finansowymi. Dlatego ważne jest, abyśmy byli informowani, edukowani i uczyli się jak zatrzymywać wodę w krajobrazie i uczyć się nią zarządzać, oszczędzać, oczyszczać i poddawać recyklingowi.

 

Pytania sprawdzające

Kliknij i sprawdź swoją wiedzę

Słowa kluczowe:

EDO, niedobór wody, rewitalizacja obszarów wodnych, miejskie wyspy, nawodnienie, retencja

Powiązane Cele Zrównoważonego Rozwoju (SDG):

6 - Czysta woda i warunki sanitarne
11 -  Zrównoważone miasta i społeczności
 

Cele:

Celem szkolenia jest:
1.  Wyjaśnienie powodów niedoboru wody.
2.  Pokazanie na przykładach, jak oszczędzać wodę w gospodarstwach domowych.
3.  Pokazanie na przykładach, jak wykorzystać wodę deszczową.
4.  Pokazanie na przykładach, jak oczyszczać i wykorzystywać ścieki.
5.  Wyjaśnienie znaczenia stawów ogrodowych i deszczowni oraz ich funkcji.
6.  Wyjaśnienie znaczenia hydroponiki i akwaponiki.
7.  Przedstawienie przykładów nawadniania.
8.  Wyjaśnienie metod zatrzymywania wody w krajobrazie.
9.  Wyjaśnienie roli retencji wody na obszarach miejskich.
10. Przedstawienie przykładów retencji wody w budynkach użyteczności publicznej.

Efekty edukacyjne:

Po ukończeniu tego modułu będziesz:
1.    Rozumieć konieczność oszczędzania i retencjonowania wody.
2.    Wiedzieć jak oszczędzać wodę i ją powtórnie wykorzystywać w domu.
3.    Wiedzieć co to jest rewitalizacja zasobów wodnych.
4.    Rozumieć różnicę pomiędzy przydomową oczyszczalnią ścieków, a korzeniową oczyszczalnią ścieków.
5.    Rozumieć wagę małych elementów ogrodu - oczek wodnych, zagłębień na wodę deszczową.
6.    Znać znaczenie użycia akwaponiki i hydroponiki.
7.    Znać sposoby nawadniania.
8.    Wiedzieć jak urządzić ogród wertykalny.
9.    Znać sposoby gromadzenia wody w ogrodzie.
10.    Znać pojęcie retencji wody i jej przykłady.
11.    Wiedzieć jak pozwolić wodzie wsiąkać, zamiast spływać.

Powiązane dobre praktyki:

Instalacja odsalania wody, Valencia, Hiszpania
https://www.eurecaedu.eu/best_practice.php?id_bp=3

Renaturalizacja rzeki Bukovka w Żivanicach, Czechy
https://www.eurecaedu.eu/best_practice.php?id_bp=1

Zakłady wodociągowe i główny plan zarządzania kanalizacją w Lizbonie (LDMP), Portugalia
https://www.eurecaedu.eu/best_practice.php?id_bp=11

Ochronny mur gabionowy w Pardubicach, Czechy
https://www.eurecaedu.eu/best_practice.php?id_bp=12

Dowiedz się więcej:

https://climate.ec.europa.eu/climate-change/consequences-climate-change
_cs#p%C5%99%C3%ADrodn%C3%AD-d%C5%AFsledky

https://www.hydrotech-group.com/cz/blog/preco-by-sme-mali-co-najskor-z acat-setrit-vodou
https://cs.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%99enov%C3%A1_%C4%8Dist%C3%AD rna_odpadn%C3%ADch_vod
https://www.korenova-cisticka.cz/korenove-cistirny/korenova-cistirna-pro-domacn osti
https://www.jaksinavrhnoutzahradu.cz/destovy-zahon/
https://www.rehabilitace.info/zdravotni/co-je-to-akvaponie-aquaponie-a-jake-ma- vyhody/
https://zavlahy.irimon.cz/clanek_zavlaha_vysadeb_zahonu_zivych_plotu
https://www.obalove-materialy.cz/o-nas/clanky/zavlazovaci-vaky-jsou-nejlepsi-zpu sob-zalevani-stromku?srsltid=AfmBOor9mcVP8bOBwSFRC- 65HdM1dUGZoqk6idhSTpQ082fjIlDK0x31 http://www.meandr.cz/sortiment/hydrobricks-samozavlazovaci-vertikalni-zahrady
https://www.postposmo.com/cs/mok%C5%99ady/#google_vignette https://cs.wikipedia.org/wiki/Pr%C5%AFleh
https://mujaltan.cz/magazin/jak-zadrzet-destovou-vodu-v-zahrade/
https://www.geomall.cz/sud-na-destovou-vodu-aquacan#gallery-2
https://www.casopisstavebnictvi.cz/clanky-vodopropustne-dlazebni-prvky-jejich-vl astnosti-a-udrzba.html
https://cz.hecht.cz/blog/zahrada/vse-co-byste-meli-vedet-o-mulcovani
https://www.chatar-chalupar.cz/hospodareni-s-vodou-2/
https://www.sluzbyminks.cz/sluzba/sterkove-travniky
https://www.jaksinavrhnoutzahradu.cz/sterkovy-travnik/
https://www.chatar-chalupar.cz/hospodareni-s-vodou-2/
https://izahradkar.cz/zahrada/ochrana-rostlin/vyziva-rostlin/jak-na-efektivni-a-prir ozene-uchovavani-vody-v-zahrade/
https://www.izolinka.cz/bezudrzbova-zelena-strecha/



O konsorcjum

Partnerzy